26 Ocak 2023 tarihli 32085 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan; TCMB’sının “2023/5 sayılı” Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Ayrıntılarını Talimatla Belirlemiştir.”
Talimatta TCMB yurt dışı kaynaklı dövizlerin hangi dövizleri kapsadığı ve döviz satacak firmalardan talep edilen bilgilere yer verilmiştir. Bu yazıda talep edilen bilgilerden önem arz eden “Döviz pozisyonu bildirim formu” ile “firma döviz satış azami limitinin” düzenlenmesine yer verilmiştir.
Uygulama Talimatında “yurt dışı kaynaklı döviz” tanımı;
Döviz cinsi mal ve hizmet ihracat gelirlerini,
Yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında kazanılan döviz tutarları da dahil olmak üzere yurt dışında yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinden yurda getirilen dövizleri,
Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri döviz gelirlerinin,
Satışlarından döviz desteğinden yaralanabilecekleri yönünde açıklama yer almaktadır.
Tüm kıymetli madenlerin ihracından kaynaklanan dövizlerin TCMB satışlarında döviz dönüşüm desteği uygulanmayacaktır.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu
Düzenlenen döviz pozisyonu bildirim formu, düzenleme tarihinden itibaren 15 gün için geçerli olacaktır. Bu form kapsamında 15 gün içinde TCMB döviz teşvik desteği kapsamında başka dövizlerin satışı bu döviz pozisyonu bildirim formu kapsamda yapılabilir. Düzenlenen formu onaylayan serbest muhasebeci mali müşavir / yeminli mali müşavirin faaliyet belgesinin eklenmesi gerekmektedir. Meslek mensupların faaliyet belgeleri 3 ay içinde düzenlenecek başka formlarda kullanılabilir yönünde açıklama yer almaktadır.
Döviz pozisyonu hesaplaması :
Alınan çekler + banka mevduat (-) verilen çekler ödeme emirleri + diğer hazır değerli menkul kıymetler, ortak, bağlı ortak ve iştiraklerden alacaklar (dövizli olanların) / net satış hasılatı veya aktif toplamdan büyük olana göre hesaplama yapılacak, bulunacak oran %10’dan yüksek ise destekten yararlanılamıyor. Bu oranın %10’dan düşük olması halinde yurt dışı kaynaklı dövizlerin TCMB satışında döviz teşvik desteği uygulanacaktır.
Döviz veya altına endeksli varlık ve yükümlülükler, döviz veya altın varlık ve yükümlülükler olarak sayılırlar.
Döviz ve dövize endeksli tutarlar, bildirim tarihindeki tutarlar esas alınması gerekiyor.
Bilanço aktif toplamı ile net satış tutarları, Gelir İdaresi Başkanlığına verilen yıllık beyannamede raporlanan en güncel yıl sonu tutarlardan yüksek olanının hesaplamaya esas alınması gerekiyor.
Döviz pozisyonu oranı hesaplamasında, formda yer alan siyah taramalı alanlar doldurulmayacaktır.
Döviz pozisyonu formu hazırlanırken alınacak kur;
Formda yer alan döviz ve altın cinsinden varlık ve yükümlülüklerin TL karşılıkları hesaplanırken, formun düzenlendiği günün TCMB kuru kullanılmamaktadır. Bildirimlerde, içinde bulunulan yılın ilk iş gününe ait TCMB Döviz Alış Kurları ile Borsa İstanbul altın fiyatları esas alınmaktadır.
Örneğin 2026 yılı içerisinde düzenlenen bir EK: C formunda, işlem veya bildirim tarihindeki kur yerine 2 Ocak 2026 tarihinde geçerli olan ilgili kurların esas alınması gerekmektedir.
Bu nedenle güncel mizan üzerinden hazırlanan formda, dövizli hesapların TL karşılıklarının muhasebe kayıtlarındaki tutarla aynı olması beklenmemelidir. Form açısından ayrıca yılbaşı kuru üzerinden bir hesaplama yapılması gerekir.
Taraflarca onaylanan döviz pozisyonu formu, aracı bankaya ıslak imzalı veya elektronik imzalı olarak ibraz edilebilecektir.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, düzenleme tarihinden itibaren 15 gün süreyle geçerli olacak ve bu süre içinde aynı form kapsamında birden fazla işlem yapılabilecektir. Formun onayından 15 gün sonra yapılacak döviz satışlarında döviz pozisyonu formu yeniden düzenlenmesi gerekiyor.
Firma döviz satış limitinin tespiti :
TCMB’sının uygulama talimatında, azami döviz dönüşüm desteği tutarı 100.000.000.- TL olarak belirlenmiştir. Uygulama talimatının geçici madde 4’ünde, azami döviz dönüşüm desteği tutarı 01.10.2026 ila 31.12.2026 arasındaki tarihler için (100.000.000.- TL x 0,25) 25.000.000.- TL olarak uygulanacaktır.
Bu tutarlar yılda iki kez TCMB tarafından belirlenebilir.
Firma Satış Limiti = Firma karlılığı +iş gücü maliyeti (Takvim yılının 12 ayına ait personel giderleri.)
Bulunan döviz satış limiti tutarı tüm yıl için geçerli olacaktır.
Uygulama Talimatında limit kullanım dönemi “takvim yılı” olarak tanımlanmış olup, bir limit kullanım döneminde kullanılmayan firma satış limiti izleyen limit kullanım dönemine devredilmeyecektir.
Firmanın ilgili dönemde zarar etmesi halinde, katma değer tutarının hesaplanmasında sadece işgücü maliyeti esas alınacaktır.
Firma kârlılığının belirlenmesinde, firmalarca Gelir İdaresi Başkanlığına beyan edilen faaliyet kârı tutarı esas alınacaktır.
İşgücü maliyeti ise Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ibraz edilen ve firmaların sigorta primi hesaplamalarına esas teşkil eden maaş/ücret ödemeleri ile çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik primi tutarları toplamından oluşacaktır. Örnek olarak sosyal sigortalar tabi olmayan yönetim kuruluna ödenen huzur hakkı, stajyer çalışana yapılan ödemelerin iş gücü maliyetine dahil edilmemeleri gerekiyor. (Uygulama talimatının 6/3 maddesinde sigorta primine tabi olan iş gücünün hesaplamaya dahil edilmesi gerektiği belirtilmektedir.)
Döviz destek teşvikinde, kapsama dahil dövizler Amerika Birleşik Devletleri Doları ($) Avro (€) ve İngiliz Sterlini (£)’dir. Mal ve hizmet ihracatından dolayı yurt dışı kaynaklı olarak dışarıdan gelen diğer dövizlerin aracı banka tarafından desteğe tabi dövizlerden birine çevrilmesi halinde, bu döviz tutarını TCMB döviz dönüşüm desteği kapsamında satışı mümkündür.
- Merkez Bankasına satabileceği döviz tutarı belirlenirken, döviz tutarının dönüşüm kuru üzerinden hesaplanan Türk Lirası karşılığı dikkate alınır.
- Aracı bankalar, firmalara ödenen döviz dönüşüm desteği tutarının azami %1’i oranında komisyon alabilirler.
- Uygulama talimatında yurt dışı kaynaklı dövizlerin satışında, aracı bankaya teşvik kapsamında verilmesi gereken evrakların listesi aşağıdadırlar. (Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) dolayısıyla elde edilen yurt dışı kaynaklı dövizler de Türk lirasına dönüşüm desteğinden yararlanabilirler.)
1- Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerin Dönüşümünün Desteklenmesine İlişkin Form (EK: A)
2- Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu (EK: B)
3- Döviz Pozisyonu Bildirim Formu (EK: C)
4- ETGB Kapsamında Döviz Satışına İlişkin Beyanname (EK: D)
5-Aracılı İhracat Kapsamında Döviz Dönüşüm Desteğinin Tedarikçiye/İmalatçıya Ödenmesine İlişkin Beyanname (EK: E)
- 01.10.2026 tarihinden önce, yurt dışı kaynaklı dövizlerini TCMB döviz destek teşviki kapsamında satanların bir aylık süre içinde döviz almama taahhütleri devam edecektir.
Bu uygulama talimatı 01.10.2026 tarihinden itibaren uygulanacaktır.
TCMB’ının “Firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Türk lirasına dönüşümün desteklenmesi” hakkında tebliğe ilişkin uygulama talimatına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
