Türkiye’de faaliyette bulunan mükellef şirket ve şahısların faaliyetleri sona erdirmeleri veya faaliyetlerine devam ederken defter belge incelemesi yapılmasının süresi vergi kanunu ile Türk Ticaret ve Sosyal Sigortalar Kanunları açısından farklı zaman süreleri belirlenmiştir.

VERGİ KANUNUNA GÖRE ZAMAN AŞIMI SÜRESİ

Vergi Usul Kanunun Zaman aşımı süreleri başlıklı 114 üncü maddesinde; Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilemeyen vergiler zamanaşımına uğrar.

Ancak, vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması halinde yukarıdaki 5 yıllık zaman aşımı süresi otomatik olarak 1 yıl daha uzar.

Dolayısıyla vergi mevzuatına göre defter ve belge ibraz etme zaman aşımı normalde 5 yıl olup, takdir komisyonuna sevk halinde bu süre 6 yıllık süre olarak uygulanmaktadır.

Takdir komisyonun zaman aşımının 1 yıl olduğuna ilişkin süre Anayasa Mahkemesi kararı ile sınırlandırılmış olup, bahse konu fıkra aşağıdadır.

“(İptal ikinci fıkra: Anayasa Mahkemesi'nin 15/10/2009 tarihli ve E: 2006/124, K.: 2009/146 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 23/7/2010-6009/8 md.) Şu kadar ki, vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması, zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı mezkûr komisyon kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ancak işlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamaz.”

SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNA GÖRE ZAMAN AŞIMI SÜRESİ

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun; Prim belgeleri, Defter ve Belgelerin Saklanması ve İbrazı başlıklı 86 ıncı maddesinin 2 inci paragrafında, ilgili yılı takip eden yılın başından itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadırlar. Kurum tarafından 10 yıllık süre süre içinde defter ve belgelerin talep edilmesi halinde işveren tarafından ibraz edilmek zorundadırlar.

Bahse konu 86 ıncı maddenin 2 inci paragrafı aşağıdadır.

“İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yılbaşından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde on beş gün içinde ibraz etmek zorundadır.”

TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE ZAMAN AŞIMI SÜRESİ

Türk Ticaret Kanunun Zaman aşımı başlıklı 6 ıncı maddesi ile düzenleme yapılmış olup, bu maddedeki düzenlemeye göre “Ticari hükümler koyan kanunlarda öngörülen zaman aşımı süreleri, kanunda aksine düzenleme yoksa sözleşme ile değiştirilemez” şeklinde düzenlenmiştir.

Dolayısıyla; Yeni TTK özel bir süre öngörmemiş olduğundan ve diğer kanunlara atıf yapıldığından dolayı, Türk Borçlar Kanun’daki 10 yıl / 5 yıl gibi genel süreler geçerlidir.

Kanun maddelerine göre zaman aşımı süreleri şöyledir.

1.Türk Borçlar Kanunu

Yani TTK özel bir süre öngörmemişse, TBK’daki 10 yıl / 5 yıl gibi genel süreler geçerlidir.

2. Şirketler Hukuku Kaynaklı Zamanaşımı

Anonim ve Limited Şirketlerde Sorumluluk

TTK m. 553 – Yönetim kurulu / müdürlerin sorumluluğu

· 2 yıl: Zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren

· 5 yıl: Fiilin gerçekleşmesinden itibaren (mutlak süre)

TTK m. 644

· Denetçilerin sorumluluğu için de madde 553 uygulanır

3. Kıymetli Evrak Zamanaşımı

Poliçe – Bono – Çek

TTK m. 749 (poliçe)

· Hamilin düzenleyene karşı talebi: 3 yıl

· Hamilin cirantalara karşı talebi: 1 yıl

· Cirantaların birbirlerine karşı talepleri: 6 ay

(Bono ve çek için de benzer süreler vardır – m. 778, m. 814 vd.)

4. Taşıma Hukuku

TTK m. 855 – Kara yolu taşıması

· Taşıma sözleşmesinden doğan talepler: 1 yıl

· Kasten veya ağır kusur varsa: 3 yıl

5. Deniz Ticareti Hukuku

TTK m. 1186

· Deniz taşımacılığından doğan alacaklar: 1 yıl

TTK m. 1266

· Deniz sigortasından doğan talepler: 2 yıl

6. Sigorta Hukuku (Genel)

TTK m. 1420

· Sigorta sözleşmesinden doğan talepler:

o 2 yıl (öğrenmeden itibaren)

o 6 yıl (rizikonun gerçekleşmesinden itibaren – mutlak süre)

7. Haksız Rekabet

TTK m. 60

· 1 yıl: Fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren

· 3 yıl: Fiilin gerçekleşmesinden itibaren (mutlak süre)

Sonuç olarak Türk Ticaret Kanununa göre zaman aşımı süresi ilgili yılı takip eden yıldan başlamak üzere 10 yıllık süredir.