Mısırlı sanatçı Ümmü Gülsüm (1904 - 1975), sanatçı güncelliğini vefatından onlarca yıl sonra da sürdürüyor.
Mısır’da doğan Ümmü Gülsüm, 1920’lerde Kahire’ye taşınmış, devrin en tanınmış şair ve müzisyenleri ile çalışarak yirmili yıllarda tüm ülkede tanınmıştı. Kahire Radyosu’nda yıllarca süren ve canlı yayınlanan konserleriyle Ortadoğu’da meşhur olmuştu. Ümmü Gülsüm’ün başrol oynadığı, şarkılar okuduğu filmler de Arap ülkelerinde, Türkiye’de sinemalarda uzun süre gösterilmişlerdi.
Ümmü Gülsüm, Türkiye’nin de dâhil olduğu Ortadoğu coğrafyasını, sesinin etkileyici güzelliğinin yanı sıra dinine, Filistin davasına sadakati, mütevazılığı ile de etkilemişti. İşgal devleti ile Araplar arasında gerçekleşen savaşların utanç verici mağlubiyetinin Mısır’da oluşturduğu moral çöküntüsü, Ümmü Gülsüm’ün Arap ülkelerinde ve Paris Olympia Konser Salonu’nda ülkesi lehine verdiği konserlerle yerini umuda bırakmıştı. Plakları, daha sonra kasetleri Arap ülkelerinin en çok satanlar listelerinde yıllarca birinciliği koruyan sanatçının bazı eserlerinin giriş kısımları Türkçeye uyarlanarak okunmuştu.
Ümmü Gülsüm ve Türkler
Türk dinleyicilerin merak ettiği Ümmü Gülsüm’ün Türklerle ilişkileri, günümüze kadar etraflıca bilinmeyen bir konu olagelmiştir. Ümmü Gülsüm’ün Türkiye üzerine düşünceleri, Türk sanatçılarla dostlukları, Türkiye’de okunan eserleri gibi konular, bu satırların yazarının kaleme aldığı, Ketebe Yayınları arasında çıkan “Doğu’nun Bitmeyen Şarkısı: Ümmü Gülsüm ve Türkler” kitabında ele alınmıştı. Eser, Deniz Zakaria ve şair Ahmad Zakaria tarafından tercümesi yapılarak Arapça yayınlanmıştı.
Ümmü Gülsüm Beyaz Perdede
Bu yıl, 8 – 15 Kasım arasında düzenlenecek olan 14. Boğaziçi Film Festivali, açılış filmi olarak “Diva: Ümmü Gülsüm (El-Set: Umm Kulthum)” filmini belirledi. Suudi Arabistan - Mısır müşterek yapımı olan 160 dakikalık filmin senaristi Ahmed Murad ve yönetmeni de Mervan Hamid. Adından da anlaşılacağı gibi Ümmü Gülsüm’ün hayat hikâyesini seyirci ile buluşturan yapım, 11 Kasım’da AKM Yeşilçam Sineması ve 14 Kasım’da Atlas 1948 Sineması’nda gösterilecek. Mona Ali Muhammed Zeki’nin başrolü üstlendiği filmde, Seyid Ragıb, Ahmed Halid, Muhammed Faraj, Kerim Abdülaziz ve Ahmed Hilmi de rol aldı. Ümmü Gülsüm filminde üstlendiği başrol için Mona Zeki “sinema kariyerimin en zor rolü” dedi.
Sanatçıyı seven herkesin Ümmü Gülsüm’ü nasıl canlandırdığını merak ettiği Mona Zeki, 1977’de doğdu. Mona Zeki, Mısır eski Cumhurbaşkanı Enver Sedat’ın hayatını konu alan 2001 yapımı bir Mısır filminde Enver Sedat’ın eşi Cihan Sedat’ı canlandırdı ve yakaladığı başarı ile Mısır Kültür Liyakat Nişanı aldı.
Tartışmalar, tartışmalar…
Ümmü Gülsüm filminin ilk gösterimi Aralık 2025 tarihinde 22. Marakeş Uluslararası Film Festivali’nde yapıldı. Senarist Ahmed Murad’ın senaryoya ilişkin konuşmasında “kariyerinin en zor işi” olduğunu belirtirken Hz. Muhammed (sav) hakkında bir film yapmanın “biraz daha kolay olacağı” minvalinde kullandığı sözleri, bilhassa Mısır’da İslâmî çevrelerde büyük ve haklı tepki topladı. Senarist, eleştirilerin hedefi haline geldi. Tartışmalar, mütevazı kişiliğiyle bilinen Ümmü Gülsüm’ün filmde içki içen, kibirli biri olarak gösterilmesi üzerine de oldu. Filmin 5 Aralık’ta Mısır’daki özel gösterimine katılan Ümmü Gülsüm’ün akrabalarının film lehinde, dinî değerlere saygısızlık yapılmadığına ilişkin sarfettiği sözler, şiddetli tartışmaların arasında kaybolup gitti.
Yaklaşık 8 milyon dolarlık maliyetle sinemaseverlerin karşısına çıkan yapım, 10 Aralık 2025’de Mısır sinemalarında gösterime girdi. Film, uluslararası gösterimlerde beğeni kazanmasına karşın Mısır’da tartışmaların ve yönetmene yönelik dinî değerlere saygısızlık suçlamasıyla filme boykot çağrılarının da etkisiyle beklenen ilgiyi göremedi, 2 milyon dolar hasılata ancak ulaşabildi.
Tartışmalarla anılan “Diva: Ümmü Gülsüm”, 22. Marakeş Film Festivali’nin ardından 14. Boğaziçi Film Festivali’nde Türk seyircisi ile buluşacak.
