Atatürk, Kurtuluş Savaşı meşalesini ateşlemek üzere 16 Mayıs 1919’da Samsuna gidişinden sonra ilk kez 1 Temmuz 1927 tarihinde İstanbul’a geldi.
Onun sekiz yıl süren İstanbul hasreti denizde ve karada düzenlenen görkemli karşılama törenleriyle taçlandırıldı.
Cumhuriyet’in ilanından sonraki bu ilk ziyaret 1 Temmuz-30 Eylül 1927 tarihleri arasında 92 gün sürdü.
İlk gelişten sonra 27 Mayıs 1938’e kadar 30 kez daha İstanbul’a gelen Atatürk bu ziyaretlerde kentte toplam 1499 gün kaldı.
Bugüne değin bu ziyaretlerde hep onun İstanbul’un Avrupa yakasındaki hayatı, yapıp ettikleri, siyasi ve özel temasları yazıldı.
Bugünkü ÜSTÜ KALSIN’da Atatürk’ün Anadolu yakası günlerini- hatasıyla sevabıyla- yazmaya çalışacağım.
Bu yazı Atatürk araştırmacılarına/tarihçilere işaret fişeği olur; belki biriler çıkar onun bu ziyaretlerini dipli köşeli araştırır.
Atatürk, İstanbul’a trenle gelişlerinde -eğer Derince’de inip vapurla Yalova’ya, Florya Köşkü’ne veya Dolmabahçe Sarayı’na gitmemişse- doğruca Haydarpaşa gitti.
Bunun bazı istisnaları var:
1928 yılında Tuzla’ya, ertesi yıl Tuzla ve Pendik’e, daha sonra birkaç kez daha Pendik’e 17 Mayıs 1936’da da Fenerbahçe’ye uğradı.
ATATÜRK’ÜN GEMİLERİ
Mustafa Kemal İstanbul’un Anadolu yakasındaki gezilerine ağırlık olarak Florya, Yalova ve Dolmabahçe’den deniz yoluyla çıktı. Zaman zaman karayolunu da kullandı.
Atatürk’ün İstanbul günlerinde Anadolu yakasında nereleri gezdiğini toparlayalım:
Kadıköy, Moda, Kalamış, Büyükada, Heybeliada, Hayırsızada, Göksu, Üsküdar ve Salacak Gazinosu, Çamlıca, Alemdağ, Şile, Anadoluhisarı, İmralı Adası, Yassıada, Caddebostan, Bostancı, Yalova Koruköy, Maltepe ve Numune Bağı, Suadiye, Beylerbeyi, Çubuklu, Beykoz ve köyleri.
O tarihlerde İstanbul’a bağlı olan Yalova’da sık sık Baltacı ve Millet Çiftliklerini gezen; bu gezilerinin dışında dönemin Başbakanı İsmet İnönü başta olmak üzere devlet büyükleriyle politikacıları ve yazarları evlerinde ziyaret etti.
Ayrıca, balo düğün, festival, çeşitli deniz yarışları, özel toplantılara katıldı; İran Şahı Rıza Pehlevi ve İngiltere Kralı Sekizinci Edward’ı ağırladı
Marmara gezilerine Yalova ve Florya Köşkü hariç bazen adalarda, bazen Ertuğrul yatında ve gelmesini sabırsızlıkla beklediği Cumhurbaşkanlığı yatı Savarona’da geceledi.
Atatürk’ün Savarona’daki konukluğu 55 gün sürdü.
Altıncı ve 24. gelişlerinde yılbaşını İstanbul’da geçirdi.
1937’yi karşılarken uğradığı Park Otel’de kısa bir konuşma yaparak “Arkadaşlar, burada benimle birlikte bu geceyi geçirenlerin ve bütün ulusun 1937 yılı uğurlu olsun.” dedi.
Son ziyaretlerini Savarona yatıyla Erdek ve Marmara Ereğlisi’ne yaptı.
İstanbul’a gelişlerinde şu deniz araçlarını kullandı:
Söğütlü, Ertuğrul ve Savarona yatları, Marmara, Sakarya, İstanbul, Çankaya, Ankara, Acar motorları, Gülcemal, İzmir, Ege gemileri, Kadıköy, Kalamış, Kınalıada ve Halas vapurları, Adatepe torpidosu.
TUZLA’YA GELİŞLERİ
Atatürk 5 Haziran 1928 ve 6 Ağustos 1929 yıllarında arka arkaya Tuzla’ya uğradı.
Onun neredeyse ölene dek çektiği böbrek rahatsızlığı vardı.
29/30 Ağustos 1934 tarihinde bugün Şifalı Sular diye anılan Tuzla İçmeler’e uğradı. Tuzla’da geceleyen Atatürk Ertuğrul yatıyla Dolmabahçe’ye döndü.
Tuzla’ya bu rahatsızlığı dolayısıyla uğramış olabilir.
Atatürk ve Tuzla adı Cumhurbaşkanlığı nöbet defterinde iki kez daha geçiyor.
Mustafa Kemal 23 Temmuz 1934 tarihinde Yalova’da Baltacı ve Millet çiftliklerini gezdikten sonra motorla Eskihisar ve Tuzla önlerine kadar gelmiş.
Bir kayıt da 19 Eylül 1937’de İstanbul’a 28’inci gelişinde trende saat 11.00’de Tuzla’da uyandığına ilişkin.
……….
Bu yazıda dönem gazetelerinin yanı sıra şu kitaplardan da yararlandım:
1) Kaynakçalı Atatürk Günlüğü. Prof. Dr. Utkan Kocatürk.
2) Atatürk’ün İstanbul’daki Günleri. Niyazi Ahmet Banoğlu.
3 )Atatürk’ün Nöbet Defteri. 1931-1938. Derleyen: Özal Şahingiray.
