Hizmet akdi ile çalışan işçi ve memurlara yapılan her türlü ödeme ve sağlanan haklar ücret olarak kabul edilerek vergiye tabi tutulmaktadır. İşverenler hesaplanan vergileri ücretlerden kesip vergi idaresine beyan ederek ödemekle yükümlüdürler. İşverenlerce, ilgili Kanunlar, toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmelerine istinaden hizmet erbabına, asıl ücretine ilave olarak bazı ödemeler yapılabilmekte ve menfaatler sağlanabilmektedir. Ancak hizmet akdi ile çalışanlara yapılan ödemelerin veya sağlanan hak ve olanakların bir kısmı Kanunlardaki düzenlemelerde tanınan haklar çerçevesinde işverenler tarafından yapılan vergi kesintilerinden istisna edilerek, işverenler tarafından gider gösterilme olanakları tanınmıştır.
Vergiden istisna kapsamında sağlanan bu olanaklardan birisi kadınların çalışma hayatına katılmasının teşviki amacını gütmektedir. Bu bağlamda işverenlerce okul öncesi çağındaki çocuklar için verilen ve ücretin bir unsuru olarak kabul edilen kreş ve gündüz bakımevi hizmetinin belirlenmiş bir kısmının vergi dışı bırakılması suretiyle kadın istihdamının desteklenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 7103 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi ile Gelir vergisi Kanununun (GVK) gelir vergisinden istisna edilen ücretleri düzenleyen 23’üncü maddesinin birinci fıkrasına (16) numaralı bent eklenmiştir.
GVK’nun 23.ncü maddesine eklenen 16.ncı bente göre ‘’İşverenlerce, kadın hizmet erbabına kreş ve gündüz bakımevi hizmeti verilmek suretiyle sağlanan menfaatler vergiden istisnadır. Eğer işverenlerce bu hizmetler verilmiyorsa, ödemenin doğrudan bu hizmetleri sağlayan gelir veya kurumlar vergisi mükellefi işletmelere yapılması şartıyla, her bir çocuk için aylık, asgari ücretin aylık brüt tutarının %15’ini aşmamak üzere bu istisnadan yararlanılır. Kreş ve gündüz bakımevi hizmetini sağlayanlara yapılan ödemelerin belirlenen istisna tutarını aşan kısmı, hizmet erbabına bu amaçla nakden yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler kapsamında ücret olarak vergilendirilir. Bu bentte yer alan %15 oranını, asgari ücretin aylık brüt tutarının %50’sine kadar artırmaya ve kanuni seviyesine getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu istisnasının uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”
GVK’nın 23.ncü maddesinin 16.ncı bendi 27.03.2018 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş olup Maliye Bakanlığı yayımlandığı 303 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile bu bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Tebliğde yukarıda belirtildiği gibi kreş ve gündüz bakımevi hizmetinin işverenlerce iş yerinde verilmesi halinde, bu hizmetten faydalanan kadın hizmet erbabına sağlanan menfaatin tamamı gelir vergisinden istisna olacaktır. Söz konusu hizmetin, işverenin kendisine ait bir yerde veya kiralamış olduğu diğer yerlerde verilmesi istisna uygulamasına engel teşkil etmeyecektir.
İşverenlerce, kreş ve gündüz bakımevi hizmetinin işveren tarafından verilmediği durumlarda, kadın hizmet erbabının hizmet aldığı gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince işletilen kreş ve gündüz bakım evlerine ödeme yapılmak suretiyle sağlanan menfaatler de istisna kapsamındadır. Ancak kadın hizmet erbabına sağlanan menfaatin ücret istisnasına tabi tutulabilmesi için; bu hizmetin gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince işletilen kreş ve gündüz bakım evlerinden alınması, ödemenin hizmet erbabına değil doğrudan bu hizmeti sağlayan vergi mükellefi işletmelere yapılması gerekmektedir. Hizmet erbabına doğrudan yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler ise ücret olarak vergilendirilecektir.
İşverenlerce, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince işletilen kreş ve gündüz bakım evlerine ödeme yapıldığı durumlarda, istisnadan yararlanacak tutar Kanuna göre her bir çocuk için asgari ücretin aylık brüt tutarının %15’ini aşmayacaktır. Günümüzde Cumhurbaşkanı tarafından Kanun ile verilen yetkiye dayanarak bu tutar, asgari brüt tutarının %50’si olarak belirlenmiştir. Buna göre 2026 yılı için aylık brüt asgari ücret tutarı olan 33.030,00 TL’nın % 50:si olan 15.015. TL vergiden istisnadır.
İşverenlerce, kadın hizmet erbabı adına doğrudan kreş ve gündüz bakımevi işleten işletmelerine yapılan ödemelerin belli bir dönem için toplu olarak yapılması durumunda, her bir aya isabet eden tutar, ilgili ay ücret matrahı ile ilişkilendirilecek istisna uygulanacaktır.
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince, işveren tarafından ödenen tutar da dahil olmak üzere, kreş ve gündüz bakımevi hizmeti karşılığı olarak faturanın hizmet erbabı adına düzenlenmesi gerekmekte olup işverenlerin bu kapsamda yaptığı ödemelere ilişkin belgeleri 213 sayılı Kanunda öngörülen süre boyunca saklamaları zorunludur.
Yapılan bu tarz ödeme ve sağlanan menfaatler, GVK uygulamasında ücret kapsamında değerlendirilmektedir. Bu nedenle kadın hizmet erbabına, GVK’nın 23’üncü maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendi kapsamında sağlanan menfaat ve yapılan ödemelere ilişkin tutarların, asıl ücret ile birlikte ücret bordrosunda gösterilmesi gerekmektedir.
Bu kapsamda, istisnadan faydalanılması için kadın hizmet erbabına sağlanan menfaatin, ilgili Kanunlar, toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmelerine dayanarak ödenen asıl ücrete ilave olarak sağlanması şarttır. Kadın hizmet erbabının asıl ücretinin bir kısmının kreş ve gündüz bakımevi hizmeti ödemesi gibi değerlendirilmek suretiyle anılan istisnaya konu edilmesi mümkün değildir.
