Vergi / ceza ihbarnamesi, ödeme emri ve mükellef hakları

0

I- Genel Bilgiler

Ödeme emrine yönelik dava açılması konusunda yasaya göre ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içersinde vergi mahkemesinde dava açılması gereklidir.Diğer taraftan son zamanlarda ödeme emrine karşı (7) gün içinde değil de, (30) gün içersinde açılmış olan bir dava kabul görmüştür.Yine son zamanlarda vergi ve ceza ihbarnamelerinde gerek içerik ve gerekse ' mükellef hakları' ve ' uyarılar açısından ' pek çok noksanlıkların olduğu görülmektedir ⁽¹⁾.

II- Ödeme Emri ve İhbarname Üzerinde Yer Alan Bilgiler Revize Edilmelidir

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 58. maddesine göre kendisine ödeme emri tebliğ olunan kişi tebliğ tarihini izleyen günden başlamak üzere 7 gün içerisinde vergi mahkemesinde dava açılabilecektir.Ödeme emrine itiraz başlığı taşıyan maddeye göre kişi böyle bir borcu olmadığını veya kısmen ödediğini veya zaman aşımına uğradığını iddia edebilir.Bu kişi ödeme emri için öngörülen bu 7 günlük süreyi geçirirse ilk derece mahkemeleri süre aşımı sebebiyle davayı reddedeceklerdir.Davasını 7 günlük sürede değil fakat 30 günlük dava açma süresinde açan kişi, kendisinin ödeme emrine itiraz etmediğini, ödeme emri düzenlenmesine ilişkin davalı idare kararıyla birlikte yasal olmayan ödeme emirlerinin de iptalini talep ettiklerini belirterek 7 günlük süreye tabi olmadığını ileri sürerse ne olacaktır? Ödeme emirlerinde dava açma süresinin gösterilmemiş olması kişilere bu hakkı verir mi?

Bu soruların cevabı Danıştay 4.Dairesi'nin 13.11.2006 tarihinde verdiği, E.2005/2134, K: 2006/2156 sayılı kararında verilmektedir. Kararda Anayasanın özellikle 36. ve 40. maddelerine yapılan atıflarla iddia, savunma ve adil yargılanma haklarından bahsedilerek, devletin kişilere başvuracakları kanun yolları, merciler ve süreleri belirtmek zorunda olduğu, bunun ilgili makamların takdirinde bulunmadığı, Anayasanın bağlayıcılığının zorunlu bir sonucu olduğu ifade edilmiştir⁽²⁾. Özellikle idarelerin vatandaşlara yolladıkları belgelerle, ihbarnamelerde kişilerin yasal haklarını nasıl ve hangi sürelerde ve nerelere ve ne şekilde kullanacakları çok net olarak belirtilmelidir.Günümüz koşullarında herkesin bir Mali Müşavir veya Avukat bulmasının mali yükü dikkate alındığında söz konusu evraklar üzerinde gerekli ve yeterli doyurucu bilgilerin yer almasının ne kadar gerekli olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır.⁽³⁾

Gelir İdaresi Başkanlığı gerek ödeme emirleri üzerinde ve gerekse vergi ceza ihbarnameleri üzerinde değişiklikler yaparak;

a- Mali Tatil ile ilgili açıklamalar,(1-20 Temmuz arasında )

b- Vergi Mahkemesinde dava açma süresi ve dava açma mercii

c- Vergi ve ceza ihbarnamelerinde dava açma yeri, dava açma süresi, mali tatil hakkında gerekli açıklamalar,

d- Ödeme emri üzerinde ayrıca tanzim tarihi itibariyle 'hesaplanan net gecikme zammı'

III- Haftanın Son Günlerinde Ödeme Emri Tebligatı Hafta İçine Bırakılmalıdır:

Bilindiği gibi ödeme emri tebliği son aşamada yapılan bir işlem olup, buna göre diğer icrai işlemler buna göre yürütülmektedir.Özellikle Perşembe veya Cuma günleri yapılacak tebligatlarda mükellefin yasal haklarının kullanabilmesi yönünden süreler önem taşımaktadır.Haftasonlarına doğru yapılan tebligatlarda 7 günlük dava açma süresi Cuma günü yapılan bir tebligatta oldukça kısa bir süre kalmaktadır.Aynı süre mal beyanı yapılması açısından da kısaldığı görülmektedir.

Gelir İdaresi Başkanlığının taşra örgütüne bu konuda gerekli talimat yollayarak bu duruma bir an önce açıklık ve çözüm getirmesinde yarar vardır.Diğer taraftan anonim ve ltd. şti.lerde pay devri yaparak şirketten ayrılan eski ortaklar için, yeni ortaklar varken özellikle eski ortaklara yönelik ödeme emri tebliğ yapılması uygulamasından vazgeçilmelidir.

IV- İkincil İhbarnamelerde Önemli Uyarılar

Bilindiği gibi 2 nolu ihbarnameler yargı kararlarının vergi dairelerine tebliği üzerine düzenlenen ihbarnamelerdir. Bu ihbarnameler üzerinde yeterli açıklamalar yer alması zorunludur. İki nolu ihbarnamenin tebliğ edilmesinden itibaren 30 gün içinde ihbarname üzerinde yer alan vergiler, vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri ve yargı harcı tahahkkuk eder. 31.günden sonra ödenmeyen vergi ve cezalar için gecikme zammı çalışmaya başlar. ⁽⁴⁾

İki nolu ihbarname tebliğ edildikten sonra mükellefin borcu varsa vergi dairesi kayıtlarında tahakkuk ettirilir. Daha sonra bu borç ödenmediği sürece 'borcu yoktur belgesi' alınamaz. Bu nedenle, iki nolu ihbarnameler mükellefler açısından son derece önemli bir 'bildirim' belgesi mahiyetindedir. İhbarname ekinde mahkeme kararının bir fotokopisi eklenmelidir.

---

⁽¹⁾ 11.2006 gün ve E: 2005/2134 – K:2006/2156 sayılı Danıştay 4.Dairesi Kararı.Bu konuda Şükrü Kızılot'un Ödeme Emrine Dava Açma Süresi 7 Gün mü Yoksa 30 gün mü? Başlıklı çalışması Yaklaşım Dergisinin Yıl:15 Sayı:174 Haziran 2007 tarihli sayısında ayrıntılı olarak incelenmiştir.

⁽²⁾ Uzeltürk Hakan,Vergi ve Hukuk 'Ödeme emrine karşı açılacak davalar ve mükellef hakları' Dünya Gazetesi 13.4.2007

⁽³⁾ Ayrıntılı araştırma yapacaklar için bkz. NAZALI Ersin, Hukukun Vergisi-1, Kasım 2014, İstanbul, Maliye ve Hesap Uzmanları Derneği yayını, s.104-105

⁽⁴⁾ İHB2 formatında düzenlenen 2 nolu ihbarnameler bildirim mahiyetindedir. Bu ihbarnameler VUK md. 112/3 368/2 hükmü ve ayrıca 2577 İYUK md 28/5 hükmüne göre tanzim ve tebliğ edilmektedir. Ödeme emrine karşı açılan davaların reddi ve kesinleşen yargı kararları üzerine alınacak %10 zam ceza için de bu ihbarname düzenlenir. (6183 sayılı yasa md.58)