İşletmeler başka bir değişle girişimler bir mal ve hizmet üretmek amacıyla oluşturulan teşebbüs niteliğindeki organizasyonlardır. Bu tür girişimler ekonomik olarak kar elde etmek amacıyla kurulurlarsa yaptıkları işler ticari faaliyet olarak adlandırılırlar.
Ticari faaliyetlerin türü ne olursa olsun ticari faaliyet; gerçek kişiler veya tüzel kişiliğe sahip işletmeler şeklinde yürütülür. Ticari işletmeler ve tüzel kişiliğe sahip işletmelerin şirket yapısı içindeki faaliyetleri Türk Ticaret Kanunu’ndaki (TTK) hükümlerle düzenlendiği şekilde yürütülür. Gerçek kişilerin oluşturduğu gerçek kişi niteliğindeki işletmeler TTK’da “ticari işletme” olarak düzenlenmiştir. TTK’nın 11.nci maddesine göre ticari işletme, esnaf işletmesi için ön görülen sınırı başka bir değişle eşiği aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız yürütüldüğü işletmedir.
Tüzel kişiliğe sahip niteliğindeki şirketlerle oluşturulan ticari işletmelere ilişkin hukuki düzenlemeler TTK’da şirketler hukuku kapsamında düzenlenmiştir. Gerçek kişiliğe sahip iki veya daha fazla kişi tarafından oluşturulan ortaklık şeklindeki şirketler ile ilgili hukuki düzenlemeler Adi Ortaklık bağlamında, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 620-645.nci maddeleri arasında düzenlenmiştir. TBK’daki düzenlemeye göre Adi Ortaklık; iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca ulaşmak için birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmeyle oluşturularak kurulmuş ticari işletmelerdir.
TBK’nunun 620-645.nci maddelerine göre Adi Ortaklığın Özelliklerini aşağıda belirtildiği şekilde özetleyebiliriz.
a- Adi Ortaklığın Temel Yapısı:
● Tüzel kişiliği yoktur.
● En az iki ortakla kurulur.
● Ortaklar sermaye olarak para, mal, alacak veya emek koyabilir.
● Ticaret siciline tescil zorunluluğu yoktur.
b- Adi Ortaklığın Faaliyet Sonucunda Oluşan Kâr ve Zarar:
● Aksi kararlaştırılmadıkça ortaklar kâr ve zarara eşit katılır.
● Bir ortağın sadece kâra katılıp zarara katılmaması kural olarak mümkün değildir; ancak emeğini sermaye olarak koyan ortak için farklı düzenleme yapılabilir.
c- Adi Ortaklıkta Borçlardan Sorumluluk:
● Ortaklar, adi ortaklığın borçlarından üçüncü kişilere karşı şahsen ve müteselsilen sorumlu olabilirler.
● Adi ortaklığın sona ermesi, üçüncü kişilere karşı mevcut borçlardan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
d- Adi Ortaklığın Sona Erme Sebepleri:
● Ortakların anlaşması,
● Sürenin dolması, (sözleşmede süre belirtilmemişse ortaklığın sona ermesi burada belirtilen koşullar dışında mümkün değildir)
● Ortaklık amacının gerçekleşmesi veya imkânsız hale gelmesi,
● Haklı sebeple fesih,
● Bazı durumlarda ortağın ölümü veya iflası.
e- Adi Ortaklığın Yıllara Sari İnşaat ve Onarım İşlerinde özgün düzenlemeler:
Adi ortaklığın yaptığı yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde, hakediş ödemeleri üzerinden stopaj yapılır. Adi ortaklığın tüzel kişiliği olmamasına rağmen stopaj uygulaması iş ortaklığı/adi ortaklık adına düzenlenen hakedişlerde uygulanır. Bu durumda şu hususlar uygulanır:
● Yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde hakediş bedelleri üzerinden %5 stopaj yapılır.
● Bazı özel işler (raylı sistem, metro, tramvay, gemi inşası ve bazı nükleer santral işleri) için oran %1 olarak uygulanmaktadır. Diğer inşaat işlerinde %5 devam etmektedir.
f- Adi Ortaklık Adına Kesilen Stopajın Durumu:
● Kesilen stopaj, ortaklığın işi nedeniyle peşin ödenen vergi niteliğindedir.
● İş bittiğinde elde edilen kazanç ortakların hisseleri oranında dağıtılır.
● Kesilen stopaj da ortaklara hisseleri oranında aktarılır ve ortakların gelir/kurumlar vergisinden mahsup edilir.
