İSTANBUL (AA) - Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, fon piyasasında yaşanan gelişmelere değinerek, 'Sıkı para politikası duruşumuz ve destekleyici makro ihtiyati araç setimiz yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında etkili oldu. Fon piyasasındaki gelişmeler sonrasında fonlardan çıkışlar büyük oranda mevduata yöneldi.' dedi.
Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında konuştu.
Enerjinin doğrudan maliyet unsuru olduğu ulaştırma hizmetlerinde fiyatların yüzde 28 artarak hizmet grubu genelinin üzerinde seyrettiğini, temel mallarda ise artışın yüzde 11 ile sınırlı kaldığını belirten Karahan, 'Bu görünüm, dolaylı etkilerin şimdiye kadar görece kontrol altında kaldığını ima ediyor. Bununla birlikte, enerji fiyatlarındaki artışların kalıcı olması halinde dolaylı etkilerin güçlenebileceği riskini göz ardı etmiyoruz.' diye konuştu.
Karahan, arz yönlü bir diğer unsur olan gıda fiyatlarına değinerek, yılın ilk aylarında yüksek seyreden gıda enflasyonunun dezenflasyon sürecindeki yavaşlamada etkili olduğunu ancak bu yıl daha ılımlı seyreden hava koşulları sayesinde tarımsal üretimin toparlandığını, gıda enflasyonunun da yılın ikinci yarısında gerilediğini söyledi.
Taze meyve ve sebze fiyatlarının gıda enflasyonunda dalgalanmalara neden olduğunu belirten Karahan, 'Bitkisel üretimin olumlu seyrettiği meyvelerde enflasyon ılımlı seyrederken, sebzeler bu görünümden ayrışıyor. Öncü veriler sebze fiyatlarının kasım ayında da yükselişini sürdürdüğüne işaret ediyor.' ifadelerini kullandı.
Karahan, 2025 yılının kasım ve aralık aylarında sebze fiyatlarındaki olumlu seyrin de etkisiyle aylık tüketici enflasyonunun sırasıyla yüzde 0,87 ve yüzde 0,89 ile düşük gerçekleştiğini anımsatarak, şunları söyledi:
'Bu düşük baz nedeniyle kasım ayında yıllık enflasyondaki gerilemenin duraksaması mümkün. Ancak bu durum, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmenin durduğu anlamına gelmeyecek. Daha önce de ifade ettiğim gibi aylık enflasyon verileri dönemsel kaymalar ya da bir kerelik arz şokları gibi geçici unsurlar nedeniyle oynaklık gösterebiliyor. Bu nedenle para politikası kararlarımızı tek bir aylık veriye göre değil, birkaç aylık dönemde ortaya çıkan eğilime ve bunun ima ettiği enflasyon görünümüne bakarak şekillendiriyoruz.'
- Hizmet ve temel mal enflasyonu
Karahan, ana eğilimin önemli bir bileşeni olan hizmet enflasyonuna işaret ederek, 'Arz şoklarına rağmen hizmet enflasyonundaki yavaşlama devam ediyor. Talep koşullarındaki zayıflama da bu görünümü destekliyor.' diye konuştu.
Hizmet grubunda yıllık enflasyonun ekim itibarıyla yüzde 36,6'ya gerilediğini aktaran Karahan, son üç aylık yıllıklandırılmış eğilimin eylüldeki yüzde 33 seviyesinden ekimde yüzde 30,9'a inerek yıllık hizmet enflasyonunun yaklaşık 6 puan altında gerçekleştiğini kaydetti.
Karahan, bu görünümün hizmet enflasyonundaki gerilemenin gelecek dönemde de devam edeceğine işaret ettiğini söyledi.
Hizmet grubundaki iyileşmenin hızının alt kalemlere göre değiştiğini belirten Karahan, talep koşullarına duyarlılığın, geçmiş enflasyona endekslemenin ve jeopolitik gelişmelerin bu ayrışmada rol oynadığını ifade etti.
Karahan, eğitim hizmetleri enflasyonunun geçen yıla göre yavaşladığını, eylüldeki artışların etkisiyle öngörülerinin üzerinde gerçekleştiğini bildirdi.
Geçen yıl yüzde 23 olan haberleşme hizmetleri enflasyonunun bu yıl yüzde 43'e yükseldiğini aktaran Karahan, bu kalemde fiyat artışlarının son iki ayda belirgin şekilde yavaşladığını dile getirdi.
Akaryakıt fiyatlarındaki artışın etkisiyle ulaştırma hizmetlerinde yıllık enflasyonun yüzde 42,5 ile geçen yılın bir miktar üzerinde seyrettiğini belirten Karahan, kira ve diğer hizmetlerin yanı sıra talep koşullarına duyarlılığı görece yüksek olan lokanta ve oteller gibi alt kalemlerde dezenflasyonun sürdüğünü söyledi.
Karahan, uzun süredir hizmet enflasyonunun belirgin şekilde üzerinde seyreden aylık kira artışlarının son aylarda kayda değer biçimde yavaşlayarak hizmet grubu genelinin altına indiğini aktardı.
Bu gelişmenin hizmet enflasyonunda kira kaleminden kaynaklanan ataletin zayıfladığını gösterdiğini ifade eden Karahan, 'Sağ panelde yakın dönem kira eğilimini, yıllık tüketici enflasyonu ile birlikte görüyorsunuz. Kirada yıllıklandırılmış yakın dönem eğilim yüzde 30'un altına inerek tüketici enflasyonu seviyesine ulaştı. Bu durum, kira enflasyonundaki gerilemenin önümüzdeki dönemde de süreceğine işaret ediyor.' diye konuştu.
Karahan, temel mal enflasyonuna ilişkin şunları kaydetti:
'Jeopolitik gelişmeler nisan ayı ile birlikte temel mal enflasyonunu geçici olarak yükseltti. Takip eden aylarda ise bu baskının azaldığını gördük. Nitekim, temel mal grubunda yıllıklandırılmış yakın dönem eğilim yüzde 11,5 ile yıllık enflasyonun altına gerilemiş durumda. Talepteki yavaşlama ve Türk lirasındaki ılımlı seyir, arz yönlü baskılara rağmen temel mal enflasyonundaki artışı sınırladı. Bu gelişmeler, sıkı para politikasının arz şoklarının enflasyona yansımalarını sınırlamadaki rolünü ortaya koyuyor.'
- 'Ana eğilimdeki iyileşmenin kalıcılığını belirleyecek unsurlardan biri enflasyon beklentileri'
Karahan, alt gruplardaki iyileşmenin enflasyon eğilimine ne ölçüde yansıdığını ana eğilim göstergeleri üzerinden değerlendirerek, savaşın etkisiyle mart-haziran döneminde yükselen ana eğilimin temmuzdan itibaren gerilemeye başladığını söyledi.
Aylık ana eğilimin ilk çeyrekte ortalama yüzde 2,1, ikinci çeyrekte yüzde 2,3 olduğunu, üçüncü çeyrekte yüzde 1,8'e gerilediğini ve ekimde bu seviyesini koruduğunu aktaran Karahan 'Yıllıklandırılmış ana eğilim ise savaş döneminde yüzde 30'lar seviyesine çıkmıştı. Ekim ayı itibarıyla yüzde 23,7'ye gerileyerek yıllık enflasyonun yaklaşık 6 puan altına indi. Ana eğilimin yıllık enflasyonun altında seyretmesi arz yönlü baskılar sönümlendikçe yıllık enflasyonun bu seviyelere yakınsayacağına işaret ediyor. Bu gelişmeyi, sıkı para politikası duruşumuzun talep ve fiyatlama davranışları üzerindeki etkilerinin bir yansıması olarak değerlendiriyoruz. Ana eğilimdeki bu iyileşmeyi, çok değişkenli trend enflasyon göstergesi de teyit ediyor.' diye konuştu.
Karahan, yılın başında aylık yüzde 2,2 civarında seyreden göstergenin son aylarda belirgin şekilde gerileyerek ekimde yüzde 1,7'ye indiğini, farklı yöntemlerle hesaplanan göstergelerin aynı yöne işaret etmesinin ana eğilimdeki yavaşlamaya ilişkin değerlendirmelerini güçlendirdiğini ifade etti.
Ana eğilimdeki iyileşmenin kalıcılığını belirleyecek unsurlardan birinin enflasyon beklentileri olduğunu söyleyen Karahan, arz şoklarının ikincil etkileri açısından da beklentileri yakından izlediklerini kaydetti.
Karahan, savaşın ilk dönemlerinde orta vadeli enflasyon görünümünü, beklentilerdeki olası bozulma ve iktisadi faaliyetteki soğuma olmak üzere iki temel kanalın etkileyeceğini belirttiklerini anımsattı.
Bu kanallardan hangisinin baskın çıkacağının ve enflasyon görünümünün ne yöne evrileceğinin para politikası duruşuna bağlı olduğunu ifade ettiklerini aktaran Karahan, şöyle konuştu:
'Geldiğimiz noktada, para politikasındaki sıkı duruşumuzun katkısıyla enflasyon beklentilerindeki bozulmanın sınırlı kaldığını, talepteki zayıflama neticesinde enflasyonun ana eğiliminin gerilediğini görüyoruz. Bununla birlikte enflasyon beklentilerinde sene başında öngördüğümüz düzeyde bir iyileşmenin olmaması dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam ediyor ve ihtiyatlı duruşumuzu sürdürmeyi gerekli kılıyor.'
- 'Yatırım fonu piyasasında yaşanan gelişmelerin yayılma riskini sınırlamak için adımlar attık'
TCMB Başkanı Karahan, ağustosun son haftasında para politikası çerçevesini normalleştirerek bir hafta vadeli repo ihalelerine yeniden başladıklarını anımsatarak, böylece para piyasalarında gecelik faizlerin yüzde 40 olan üst bant seviyesinden yüzde 37 olan politika faizine gerilediğini söyledi.
Karahan, ekim ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya getirdiklerini bildirdi.
Finansal piyasalardaki son gelişmeleri dikkate alarak likidite araçlarını ve makroihtiyati çerçeveyi aktif şekilde kullandıklarını belirten Karahan, öncelikle yatırım fonu piyasasında yaşanan gelişmelerin yayılma riskini sınırlamak için adımlar attıklarını ifade etti.
Karahan, 'Likidite imkanlarını gözden geçirerek bankalara likidite yönetiminde esneklik sağladık. TLREF piyasasındaki oynaklığın azaltılması amacıyla doğrudan alım miktarını artırdık. Özel sektör tahvillerinin itfası için kullandırılan kredileri büyüme sınırından muaf tuttuk.' diye konuştu.
Kredi piyasasındaki ılımlı seyri ve artan aktif kalitesi risklerini göz önünde bulundurarak kredi büyüme sınırlarını bir miktar genişlettiklerini aktaran Karahan, bankaların uzun vadeli finansman imkanlarını desteklemek ve piyasa mekanizmasının işlevselliğini artırmak amacıyla zorunlu karşılık maliyetlerini de azalttıklarını anlattı.
Karahan, ağustosta haftalık repo fonlamasına geçiş ve ekimdeki politika faizi indirimiyle ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin toplam 400 baz puan gerilediğini, bu değişimin mevduat ve kredi faizlerine büyük ölçüde yansıdığını söyledi.
Kredi faizlerine geçişkenliğin bankaların karlılığı ve kredi riski gibi birçok etkene bağlı olduğunu belirten Karahan, konuyu raporda yer alan bir kutuda daha ayrıntılı incelediklerini kaydetti.
Karahan, artan jeopolitik riskler ve altın fiyatlarındaki gelişmeler nedeniyle TL payında dalgalanmalar görülebildiğini ifade ederek, şunları söyledi:
'Sıkı para politikası duruşumuz ve destekleyici makro ihtiyati araç setimiz yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında etkili oldu. Fon piyasasındaki gelişmeler sonrasında fonlardan çıkışlar büyük oranda mevduata yöneldi. Mevduata yönelimin para birimi kompozisyonunun mevcut TL payı ile uyumlu olduğunu görüyoruz. Nitekim, TL payı yatırım fonları dahil ve hariç yatay seyrini sürdürüyor.'
- 'Kur oynaklığı düşük seyrini devam ettiriyor'
Karahan, 2025'in son çeyreğinde bilanço dönemi başta olmak üzere takvim etkileriyle hızlanan kredi büyümesinin, 2026'nın ikinci yarısında belirgin şekilde yavaşladığını bildirdi.
Sıkı para politikasına ek olarak büyüme sınırlarının düşürülmesi ve istisnaların daraltılmasının da bu yavaşlamada etkili olduğunu belirten Karahan, şubat sonunda yüzde 35 olan toplam kredi büyümesinin yüzde 20 civarına gerilediğini söyledi.
Karahan, 'Kredi türleri bazında büyüme oranlarına baktığımızda, TL ticari kredilerin yüzde 34 seviyesinde büyüdüğünü, bireysel kredilerde ise büyümenin belirgin şekilde gerileyerek yüzde 15 seviyelerine düştüğünü görüyoruz. Kur etkisinden arındırılmış yabancı para kredi büyümesi ise yüzde 9 ile ılımlı bir seyir izliyor.' diye konuştu.
Tahsili gecikmiş alacak (TGA) oranlarındaki kademeli yükselişin sürdüğünü belirten Karahan, toplam TGA oranının tarihsel ortalamasına yakın seyrettiğini aktardı.
Karahan, toplam krediler içinde önemli paya sahip ticari kredilerde TGA oranlarının tarihsel ortalamalarının altında kaldığını kaydederek, ihtiyaç kredileri ve bireysel kredi kartlarında bu oranların tarihsel ortalamalarının üzerinde olduğunu ve bireysel kredilerdeki TGA gelişmelerini yakından izlediklerini söyledi.
Önceki rapor döneminden bu yana fonlama maliyetlerindeki düşüşe paralel olarak getiri eğrisinin kısa ucunun gerilediğini aktaran Karahan, uzun vadelerde hafif yükseliş görüldüğünü belirtti.
Karahan, kur oynaklığı düşük seyrini devam ettirirken yurt içi ve yurt dışı finansal piyasalardaki gelişmelerin etkisiyle ülke kredi risk priminde sınırlı bir artış yaşandığını kaydetti.
Rezervlere ilişkin Karahan, şu bilgileri paylaştı:
'27 Şubat'ta 210 milyar dolar olan brüt rezervler 49 milyar dolar azalarak 6 Kasım itibarıyla 161 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Rezervlerdeki bu azalışın 28 milyar dolarlık kısmı altın fiyatlarındaki gerilemeden kaynaklandı. Swap hariç net rezervler aynı dönemde 50,4 milyar dolar azalışla 28 milyar dolar seviyesine geldi.'
(Bitti)
