0
TASARRUF YETKİSİNİN BELİRLENMESİ
Tasarruf yetkisi, taşınmazla ilgili işlem yapabilme yetkisidir. Taşınmazı satmak, bağışlamak, ipotek etmek, üzerinde irtifak hakkı kurmak, kiraya vermek, taşınmazı tasarruf etmek demektir. Bir taşınmaz mal veya hak üzerinde, ancak onun sahibi, tasarrufta bulunabilir. Bu da kural olarak tapu sicilinde adı yazılı kişidir. Ancak miras, kamulaştırma, mahkeme kararı, cebri icra gibi bir nedenle hak iktisap etmiş kişiler de taşınmazın, adlarına tescilini isteyebilirler. Bu kişilerin adı, tapu sicilinde olmasa da burayı tescilsiz (tescilden önce) kazanmış sayılırlar. Fakat adlarına tescil yaptırmadıkça, taşınmazı bir başkasına devredemez, üzerinde üçüncü kişiler yararına hak kuramazlar.
Bir kimsenin tapu sicilinde adı yazılı olsa dahi, taşınmazı tasarruf edebilmesi için 19 yaşından gün almış (reşit) olması ve temyiz kudretine sahip (aklı başında) görünmesi gerekir. Kişilerin reşit olduğu nüfus cüzdanına bakılarak anlaşılır. Temyiz kudretine sahip olup olmadığı ise müdürlük elemanlarınca kendisine sorulacak basit bazı sorulara mantıklı cevap verip vermediğine göre belirlenir. Müdürlük, her işlemde olmamakla birlikte, akli melekelerinin yerinde olup olmadığı konusunda tereddüt ettiği kişilere basit sorular yönelterek, normal insanlar gibi cevap verip vermediğine bakmalı, tereddüdünü gideremezse ve talebin karşılanması yönünde ısrar olursa, talepte bulunanın temyiz kudretine sahip olduğuna dair Hükümet Tabipliğinden rapor getirilmesini istemelidir. Alınacak rapor, yeni tarihli olmalıdır.
Reşit olmamış küçükler, velayet altında olduğundan, reşit olsa bile temyiz kudretine sahip olmayanlar, vesayet altında olacağından, taşınmaz mallarını, tasarruf yetkileri yoktur. Tasarruf yetkisi, bunlar adına veli veya vasileri tarafından kullanılır.
Yaşlı kişiler için mutlak surette doktor raporu isteneceğine dair bir kural yoktur. Ancak mutlaka akli melekelerinin yerinde olup olmadığını kontrol edici sorular sorulmasında, yarar vardır. Şüphe halinde doktor raporu istenmelidir. Kişi, istemeden bir rapor getirmişse, mutlaka parsel dosyasına konmalıdır.
Evli kadının, kocası yararına yapacağı ipotek işleminde, hakimden izin alınmasına gerek yoktur. 4721 sayılı Yeni Medeni Kanun ile izin alma şartı kaldırılmıştır.
Veli veya vasi vesayeti altındakinin malını vakfedemez, bağışlayamaz ve kendisinin veya başkasının borcu için kefalet ipoteği yapamaz.
Küçük ile velisi arasında veya kısıtlı ile vasisi arasında, bir tapu işlemi yapılırken, menfaat çatışması oluyorsa, işleme mahkemece atanmış bir kayyımın katılması gerekir.
Vekil veya tüzel kişi temsilcisi, ancak kendisine verilen yetkileri kullanabilir. Bunun dışında, temsil ettiği kişinin malı üzerinde, tasarruf yetkisi yoktur.
Tasarruf yetkisi belirlenirken, tapu kütüğüne de bakmak gerekir. Zira ihtiyati tedbir, haciz, iflas, kamulaştırma ve vakıf şerhi gibi pek çok husus, malikin tasarruf yetkisini yasaklamaktadır([1]).
[1] Zuhal KIZILOT, Tasarruf Etmeye Yetkili misiniz?, Hürses, Hukuki Yaklaşım, 05.03.2004, s. 5.
