YAZARLAR

Tüm Yazıları Emre Ertürk

Anonim Şirket Payı Üzerinde Rehin Kurulması-1

31.10.2021 12:46

 

Anonim şirket payı/pay senedi üzerinde rehin hakkı kurulması halinde rehin yalnızca pay sahipliğinden kaynaklanan mal varlığı hakları bakımından sonuç doğurur. Pay sahipliğinden kaynaklanan mal varlığı hakları dışında kalan yönetim, katılma, bilgi alma vb. haklar rehnin kapsamı dışındadır. Genel kurula katılma, oy kullanma, temsilci gönderme, bilgi alma ve denetim hakları paraya çevrilemeyecek nitelikte haklar olduğundan rehin konusu olmazlar ve bu hakları kullanma yetkisi pay sahibine aittir.

Rehnin Kâr Payı Hakkı Bakımından Durumu

TMK m. 959 hükmü gereğince dönemsel gelir getiren alacakların rehninde, vadesi gelmemiş dönemsel gelirler aksi kararlaştırılmadığı takdirde rehnin kapsamındadır. Anonim şirket payı bakımından kâr payı dönemsel gelir niteliğindedir, bu sebeple rehin hakkı kurulduktan sonra muaccel hale gelen kâr payı rehin hakkı kapsamında yer almaktadır.

Tarafların aksini kararlaştırmak suretiyle rehin hakkı kurulmadan önce muaccel hale gelmiş kâr payı alacağını rehin kapsamına almaları mümkündür. Kâr payı kupona bağlandığı takdirde, rehnin kapsamı içinde yer almaları için kuponların rehin alana teslim edilmesi gerekir (TMK m. 959).

Ancak, tarafların anlaşması ile kupona bağlanan kâr payı hakkının rehnin kapsamı dışında bırakılması mümkündür. Bu durumda kupona bağlanan kâr payı hakkı muaccel hale geldiği takdirde rehin alanın kuponları rehin verene iade etmesi gerekmektedir.

Kâr payı, rehin hakkı kapsamında yer aldığı takdirde pay sahibinin kâr payı hakkı kısıtlanmış durumdadır. Kâr payı kupona bağlanmadığı takdirde, rehin hakkı kurulduktan sonra muaccel hale gelen kâr payı hakkı rehin kapsamında yer aldığından, paraya çevirme işlemi sonucunda payı iktisap edecek kişi tarafından anonim ortaklıktan tahsil edilecektir. Rehin kapsamı dışında olan kâr payı hakkı ise pay sahibi tarafından tahsil edilecektir.

Kâr payı hakkı kupona bağlandığı ancak rehnin kapsamına dahil olmadığı takdirde, tahsil etme yetkisi pay sahibindedir. Kupona bağlanan kâr payı hakkı rehin hakkı kapsamı içinde yer aldığı takdirde kâr payını tahsil yetkisi rehinli alacaklıdadır.

Rehnin Tasfiye Payı Bakımından Durumu

Tasfiye payı hakkı mal varlığı hakkı olması sebebiyle rehin hakkının konusuna dahil olabilir. Şirketin tasfiyesi ile tasfiye payı hakkı, tasfiye bakiyesi üzerinde ileri sürülebilecek bir alacak hakkına dönüşür. Şirketin tasfiye olması ile birlikte payın içerdiği tek hak tasfiye payı hakkı olacaktır.

Bu nedenle anonim ortaklık payının rehninde rehin hakkı, tasfiyeden sonra payın yerine geçen değer veya paydan kaynaklanan bir edim haline gelen tasfiye payı üzerinde devam eder. Son bilançonun tasdik edilmesi ile birlikte tasfiye payı muaccel hale geldiğinden ve ortaklığa karşı ileri sürülebilecek bir alacak hakkına dönüştüğünden, pay üzerindeki rehin hakkı da artık alacak rehnine dönüşür.

Tasfiye ile birlikte rehnin kapsamına giren tasfiye payı hakkı üzerinde pay sahibinin tasarruf yetkisi sınırlanır. Pay senetlerinin rehin cirosu ile rehnedilmesi halinde, rehin alan tasfiye bakiyesini ortaklıktan tahsil edebilir. Ancak, rehin alanın tasfiye bakiyesini rehin konusu alacak muaccel hale gelmeden tahsil ettiği takdirde, tasfiye bedelini uygun bir yere tevdi etmesi gerekmektedir. Rehin konusu alacak muaccel hale geldiğinde, rehin alan tevdi ettiği tasfiye bedelini rehin konusu alacağına mahsuben alabilecektir.

Rehinli çıplak payların tasfiye payı hakkının ortaklık tarafından ödenmesi TMK m. 961 çerçevesinde gerçekleştirilecektir.

Rehin Hakkının Hazırlık Devresi Faizi Bakımından Durumu

Hazırlık devresi faizi hakkı mal varlığı hakkı niteliğine sahip olması sebebiyle, rehin hakkı kapsamında yer almaktadır. Her ne kadar hazırlık devresi faizi, kâr payı veya faiz gibi dönemsel edim niteliğinde olmasa da ekonomik açıdan kâr payının yerini tutmak üzere ödendiği için rehin hakkı kapsamına alınması gerekmektedir. Bu nedenle, hazırlık devresi faizi de kâr payı hakkı ile aynı hukuki rejime tabi tutulacağından, kâr payı hakkının rehin kapsamında tahsiline ilişkin kurallar burada da uygulama alanı bulacaktır.

Rehin Hakkının Yeni Pay Alma (Rüçhan) Hakkı Bakımından Durumu

Pay sahipliğinden kaynaklanan yeni pay alma hakkının, rehin hakkı kapsamına dâhil edileceğine ilişkin herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Yeni pay alma-rüçhan hakkı, münhasıran pay sahibine aittir. Çünkü bu hak bir pay sahipliği hakkıdır ve rehinli alacaklı yalnızca alacağın ödenmemesi halinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla alacağını tahsil etme imkanına sahiptir.

Rehin hakkının pay senedi üzerinde kurulmuş olması halinde rehin alan pay sahibinin yeni pay alma-rüçhan hakkını kullanmasını teminen senedi ortaklığa ibraz etmekle yükümlüdür.

Bununla birlikte belirtmek gerekir ki tarafların aralarında anlaşarak rehin sözleşmesine koyacakları bir hüküm ile yeni pay alma hakkını rehnin kapsamına dahil etmeleri mümkündür. Ayrıca bu kapsamda tarafların, yeni pay hakkının kullanılması halinde pay bedellerinin ödenmesi için gereken maddi kaynağın rehin veren tarafından mı yoksa rehin alan tarafından mı karşılanacağını belirlemesinde de fayda vardır.(1)

-------------------------

[1]Av. Esra KAYA, “Anonim Şirket Payı Üzerinde Rehin Hakkı Kurulması”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt: 94, Sayı: 6, Yıl: 2020, s.156-159.

Haberler

Yerel Yönetim

Topkapı Kaleiçi Meydanı'nın kentsel tasarım yarışması sonuçlandı

Ekonomi

Asgari ücret trafiği hızlandı

Gündem

Cumhurbaşkanı Erdoğan: Marmaris'teki orman yangını büyük oranda kontrol altına alındı

Ekonomi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Bilgin: Kamu çalışanlarımızı koruyan bir oranda ilave zam yapacağız

Gündem

Marmaris'teki yangınla ilgili gözaltına alınan kişi suçunu itiraf etti

Maliye & Muhasebe

TÜRMOB, birliğin asgari ücret tarifesinin artırılmasını talep etti

Gündem

20 helikopter ve 14 uçakla Marmaris'teki yangına müdahale ediliyor

Turizm

Pamukkale'deki "Cehennem Kapısı" 1500 yıl sonra açıldı

Ekonomi

Giresun Tombul Fındığı'na AB tescili

Gündem

Hindistan'daki sellerde ölenlerin sayısı 71'e yükseldi

Gündem

Bedelli askerlik düzenlemesi TBMM'de

Turizm

Turizmciler grup turizminde hareketli bir sezon bekliyor