YAZARLAR

Tüm Yazıları Talha Apak

Gümrüklerde para girişi ve çıkışında usul ve esaslar

03.05.2016 00:00

GÜMRÜKLERDE YOLCU BERABERİ NAKİT PARA GİRİŞİ VE NAKİT PARA ÇIKIŞININ USUL VE ESASLARI

I. GİRİŞ

Bankacılık sistemi dışında gerçekleşen ve yolcu beraberinde ülkemizden çıkarılan veya ülkemize getirilen nakdin (Türk Parası, yabancı paralar ve bunlarla ödemeyi sağlayan; bono, poliçe ve çekler ile seyahat çekleri, posta çekleri, yurt içinde veya yurt dışında yerleşik kuruluşlarca verilen ödeme emri vb. belgeler) giriş ve çıkışına ilişkin usul ve esaslar Türk Parası kıymetini koruma hakkında mevzuat ile suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi hakkında mevzuatta düzenlenmiştir.

Buna göre, kuryeler veya yolcu beraberi transfer edilen nakdin takibi, kontrolü ve gerektiğinde kayıt altına alınmasına ilişkin işlemler gümrük idaresinin sorumluluğundadır. Söz konusu mevzuata dayanarak yapılan nakit kontrolleri ile ilgili gümrük giriş-çıkış noktalarında uyulması gereken usul ve esaslar kambiyo mevzuatı ve gümrük mevzuatı açısından aşağıdaki gibi düzenlenmiştir.

II. KAMBİYO MEVZUATI

A. 32 Sayılı Karar

11.06.2015 tarihli ve 29383 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2015/7603 sayılı Karar ile yapılan değişiklik sonrası özet düzenleme aşağıda sıralanmıştır.

1) Türk parası ve Türk parasıyla ödemeyi sağlayan belgelerin yurttan ihracı ve yurda ithali serbesttir.

2) Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'de Türk parası ile ödeme, tahsilat ve tevdiatta bulunmaları serbesttir.

3) Bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurtdışına yapılan 50.000 ABD Doları karşılığını aşan Türk Lirası transferlerine ilişkin bilgileri, transfer tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlıkça belirlenecek mercilere bildirirler.

4) 25.000 TL’yi aşan Türk parasının yurt dışına çıkarılması Bakanlıkça belirlenecek esaslar dahilinde yapılır.

5) Yurda döviz ithali ve yurttan döviz ihracı serbesttir.

6) Türkiye'de yerleşik kişilerin beraberlerinde döviz bulundurmaları, bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ile yurt dışında döviz alım satımına yetkili kuruluşlardan döviz satın almaları ve bunlara döviz satmaları, dövizleri bankalarda açacakları döviz hesaplarında tutmaları, efektif olarak kullanmaları, bankalar vasıtasıyla yurt içinde ve yurt dışında tasarruf etmeleri serbesttir.

7) Türkiye'de yerleşik kişilerin, dışarıda yerleşik kişilerden, Türkiye'de yapacakları işlemler nedeniyle döviz kabul etmeleri serbesttir.

8) Dışarıda yerleşik kişiler; bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ve aracı kurumlarla döviz alım ve satımı yapabilirler.

9) Türkiye'de yerleşik kişiler ile dışarıda yerleşik kişilerin, bankalar vasıtasıyla yurtdışına döviz transfer ettirmeleri serbesttir. Bakanlık yurtdışına döviz transferi yapılabilecek diğer kuruluşları belirlemeye yetkilidir. Bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurtdışına yapılan 50.000 ABD Doları ve eşiti dövizi aşan transferlere (Döviz tevdiat hesaplarından yapılan transferler dahil) ilişkin bilgileri, transfer tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlıkça belirlenecek mercilere bildirirler.

10) 10.000 Avro veya eşitini aşan efektifin yurt dışına çıkarılması Bakanlıkça belirlenecek esaslara göre yapılacaktır.

11) Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt dışında yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbesttir.

12) Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışında irtibat bürosu, temsilcilik ve benzerlerini kurmaları ve bunların kuruluş masrafları ile faaliyet giderlerinin bankalarca transferi serbesttir.

13) Bankalar ve gümrük idareleri yurt dışında yatırım veya ticari faaliyette bulunmak üzere sermaye ihraç eden Türkiye'de yerleşik kişileri, her bir işlem tarihinden itibaren 30 gün içinde Müsteşarlığa ve Ekonomi Bakanlığına bildirirler.

14) Bakanlık, bu maddenin uygulaması ile ilgili olarak Türkiye’de yerleşik kişilerden istenecek bilgi, belge ve bunların gönderilme süreleri ile gönderileceği kurumlara ilişkin esasları belirlemeye yetkilidir.

15) Türkiye’de ve dışarıda yerleşik gerçek kişilerin, bankalar aracılığıyla kişisel sermaye hareketlerine ilişkin yurtdışından yurtiçine ve yurtiçinden yurtdışına yapacakları transferler serbesttir. Kişisel sermaye hareketlerinin kapsamı Bakanlıkça belirlenir.

B. 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ

30.12.2015 tarih, 29578 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34) ile yapılan değişiklik ile en son özet düzenleme aşağıda sıralanmıştır.

1) Türkiye’de yerleşik kişilerce ilgili transferlerin bankalar ve PTT aracılığıyla yapılması kaydıyla, yurt dışında bulunan bankalar ile bulunduğu ülkenin mevzuatına göre döviz alım satımına yetkili bulunan kuruluşlardan döviz alınması ve bunlara döviz satılması serbesttir.

2) Yolcu beraberi yapılan 25.000 TL’yi aşan Türk parası ve Türk parası ile ödemeyi sağlayan belge çıkışlarında gümrük idarelerine Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan nakit beyan formu ile beyanda bulunulur.

3) Yolcu beraberi yapılan 25.000 TL’yi aşan Türk parası ve Türk parası ile ödemeyi sağlayan belge çıkışlarında beyanda bulunulmaması veya yanlış ya da yanıltıcı beyanda bulunulduğunun tespiti halinde söz konusu değerler gümrük idaresince muhafaza altına alınır ve durum şüpheli kabul edilerek Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına bildirilir. Ayrıca, gümrük idarelerince, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılabilmesini teminen Cumhuriyet Savcılıklarına bildirimde bulunulur.

4) Gümrük idareleri yurt dışına yapılan 50.000 ABD Doları karşılığını aşan Türk parası çıkışlarına ilişkin bilgileri aylık olarak Merkez Bankasına bildirirler.Bankalar da: ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurt dışına yapılan 50.000 ABD Doları ve eşiti dövizi aşan transferlere (Döviz tevdiat hesaplarından yapılan transferler dâhil) ilişkin bilgileri, transfer tarihinden itibaren otuz gün içinde Merkez Bankasına bildirirler.

5) Yolcu beraberi yapılan 10.000 Avro veya eşitini aşan döviz çıkışlarında gümrük idarelerine Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan nakit beyan formu ile beyanda bulunulur.Yolcu beraberi yapılan 10.000 Avro veya eşitini aşan döviz çıkışlarında beyanda bulunulmaması veya yanlış ya da yanıltıcı beyanda bulunulduğunun tespiti halinde söz konusu değerler gümrük idaresince muhafaza altına alınır ve durum şüpheli kabul edilerek Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına bildirilir. Ayrıca, gümrük idarelerince Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılabilmesini teminen Cumhuriyet Savcılıklarına bildirimde bulunulur.

6) Türkiye’de yerleşik kişiler, yurt dışında şirket kurmak, mevcut şirketlere ortak olmak veya şube açmak için yaptıkları ilk nakdi ve/veya ayni sermaye ihracını müteakip üç ay içerisinde Ekonomi Bakanlığı internet adresinde yer alan yurt dışına sermaye ihracına ilişkin bilgi formunu açıklamalar doğrultusunda doldurarak Hazine Müsteşarlığına ve Ekonomi Bakanlığına gönderirler. Türkiye’de yerleşik kişiler, tasfiye edilen veya devredilen yurt dışındaki şirket, ortaklık ve şubelerinin durumu hakkında, tasfiye sürecinin sona ermesini veya devredilmesini müteakip en geç üç ay içerisinde, Hazine Müsteşarlığına ve Ekonomi Bakanlığına bilgi verirler.             

III. GÜMRÜK MEVZUATI

Gümrük Ve Ticaret Bakanlığı, Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü’nün 15/04/2015 Tarih ve 2015/1 Sayılı Genelgesi ile gümrüklerde nakit giriş ve çıkışların kontrolünün usul ve esasları aşağıdaki şekilde sıralanmıştır.

A. Yurt İçine Nakit Girişi

1) Türkiye’de ve yurt dışında yerleşik gerçek kişilerin, kişisel sermaye hareketlerine ilişkin yurtdışından yapacakları transferler ile yurtdışından temin ettikleri kredileri bankalar aracılığıyla getirmeleri serbesttir.

2) Yurda girişte aksine bilgi ve belge olmaması durumunda, kişilerin taşıdıkları nakdin kaynağına ilişkin gümrük idaresine yaptıkları beyan esastır.

3) Mal ve hizmet ihracat bedeli, transit ticarete ilişkin kazançlar, yabancı sermaye bedeli veya diğer kaynaklardan temin edilen nakdin gümrük giriş noktalarından yurda getirilmesi serbesttir. Bu nakdin beyan edilmesi zorunlu değildir ve yolcular beyana zorlanamaz. Talep etmeleri halinde, yolcuların getirdikleri bu nakdi “Nakit Beyan Formu” ile gümrük idaresine beyan etmeleri mümkündür.

4) Nakit Beyan Formları elektronik ortamda, beyanın uygunluğu sağlandıktan sonra, gümrük görevlisi tarafından doldurulur. Sistemde doldurulduktan sonra üç nüsha olarak yazdırılır ve ilgili gümrük personeli ile beyanda bulunan tarafından her bir nüshası imzalanır. Nüshaların ikisi idarede saklanır, üçüncüsü ise yükümlüye verilir.

5) İhracat karşılığı getirilen dövizlerle ilgili Nakit Beyan Formlarının doğruluğuna ilişkin bankalar tarafından yapılabilecek talepler gecikmeksizin karşılanır.

6) Gümrük idaresince, giriş yapan yolcunun beraberindeki nakdin kaynağının beyan edilmesinin istendiği durumlarda, beyan doğru yapılmak zorundadır. Yolcu tarafından yapılan beyanın doğru olup olmadığı gümrük idaresince gerçekleştirilecek kontrol suretiyle tespit edilecektir.

7) Nakit Açıklama Tutanakları, elektronik ortamda, nakit zilyedinin sözlü beyanı ve gümrük personelinin tespitlerine istinaden doldurulur ve dört nüsha olarak yazdırılır. Söz konusu tutanaklar en az bir gümrük personeli ile beyanda bulunan kişi tarafından imzalanır. Talep edilmesi halinde bir nüshası ilgilisine verilir.

8) Açıklamanın doğru yapılmadığının tespiti halinde, tutanak en az iki memur tarafından imzalanarak Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı’na (MASAK) bildirilir.

9) 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanuna istinaden istenilen açıklamanın eksik yapıldığının veya hiç yapılmadığının anlaşılması halinde, 2.500 TL’yi aşan farklar için aynı Kanunun 16 ncı maddesi gereğince gümrük idaresi tarafından, açıklanmayan miktarın %10’u tutarında idari para cezası kesilir ve söz konusu nakit muhafaza altına alınır.

B. Yurt Dışına Nakit Çıkışı

1) Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar çerçevesinde, yurt dışına gümrükler üzerinden çıkarılacak nakde ilişkin miktar sınırlamaları bulunmaktadır.Yurt dışına çıkan kişilerin bankacılık sistemi dışında çıkarabilecekleri Türk Parasının üst sınırı 5.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirasıdır. (Bu tutar; 11.06.2015 Tarih, 2015/7603 Sayılı Karar ve 30.12.2015 Tarih, 2008/32/34 Sayılı Tebliğ ile 25.000 TL ve 10.000 Avro'ya çıkarılmıştır) Bu sınır yabancı para için de geçerlidir. Ancak, 32 sayılı Kararın 4üncü maddesinin "f" fıkrasında, yabancı paranın yurt dışına çıkışı ile ilgili olarak bazı istisnalar getirilmiştir.

Buna göre;

Yurt dışında yerleşik kişiler ile Türkiye'de yerleşik sayılmakla birlikte yurt dışında çalışan Türk uyruklu kişilerin, yurda girişlerinde beyan etmiş olmak koşuluyla 5.000 ABD Doları (Bu tutar; 11.06.2015 Tarih, 2015/7603 Sayılı Karar ve 30.12.2015 Tarih, 2008/32/34 Sayılı Tebliğ ile 25.000 TL ve 10.000 Avro'ya çıkarılmıştır) üzerindeki dövizi yurtdışına çıkarmaları mümkündür.

Türkiye'de yerleşik kişilerin 5.000 ABD Doları (Bu tutar; 11.06.2015 Tarih, 2015/7603 Sayılı Karar ve 30.12.2015 Tarih, 2008/32/34 Sayılı Tebliğ ile 25.000 TL ve 10.000 Avro'ya çıkarılmıştır) üzeri dövizi bankacılık sistemi dışında yurtdışına çıkarabilmeleri ise, ancak "görünmeyen işlemler" çerçevesinde bankalardan döviz satın aldıklarını tevsik etmeleri halinde mümkündür. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın I-M sayılı Genelgesine göre görünmeyen işlemler; sigorta bedeli, komisyonculuk ücreti, dökümantasyon giderleri... gibi "ithalat, ihracat gibi mal hareketini doğuran işlemler ile sermaye akımları dışında kalan, ancak bu konulara dolaylı olarak bağlı bulunan sosyal, ekonomik ve kişisel ilişkilerin değişik aşamasını içine alan işlemleri ve ödemeleri" ifade etmektedir.

2) 5.000 ABD Doları (Bu tutar; 11.06.2015 Tarih, 2015/7603 Sayılı Karar ve 30.12.2015 Tarih, 2008/32/34 Sayılı Tebliğ ile 25.000 TL ve 10.000 Avro'ya çıkarılmıştır) karşılığına kadar olan Türk Parası ve yabancı paraların beyan edilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. 32 sayılı Kararda, Türk Parası ve yabancı paralarla ödemeyi sağlayan belgelerin yurt dışına çıkışına ilişkin bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu itibarla, bu belgelerin yurt dışına çıkarılması serbesttir.

3) Yurt dışına çıkışta yapılacak kontroller, "Yurt İçine Nakit Girişi" bölümünde belirtilen usulde yapılır. Çıkarılan nakdin miktarı ile ilgili olarak bulunulan beyanın doğruluğu gerekirse fiziken kontrol edilir.

4) Yukarıda belirtilen miktarlar üzerindeki nakdin çıkarılmasının söz konusu olması halinde,yakalanan nakde el konulur. Bu husus, ayrıca 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun 3üncü maddesi çerçevesinde 32 sayılı Karar hükümlerine aykırılık bulunup bulunmadığının ve muvazaalı işlem yapılıp yapılmadığının değerlendirilmesi amacıyla Cumhuriyet Savcılığına bildirilir ve Cumhuriyet Savcısının talimatına göre hareket edilir.

Ayrıca, yurt dışına çıkarılmakta olan Türk Parası ve yabancı paralarla ödemeyi sağlayan belgeler, görünmeyen işlemler çerçevesinde çıkarılan yabancı para ve daha önce yurt dışından getirildiği

belgelendirilebilen döviz ile ilgili olarak suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi tarafından açıklama istenebilir. Bu durumda, bulundurulan meblağların açıklanmaması ya da eksik açıklanması halinde 2.500 TL’yi aşan farklar için “Yurt İçine Nakit Girişi” bölümünde izah edildiği şekilde işlem yapılır.

IV. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Ekonomik gelişmeler ve yabancı sermayenin durumu dikkatte alınarak Hazine tarafından konuya ilişkin kambiyo mevzuatı ve gümrük mevzuatı bugüne kadar sık sık değişikliğe uğramıştır. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında (TPKKH) 32 Sayılı Karar ve karara ilişkin Tebliğ ile yapılan değişiklik sonrası kambiyo mevzuatında en son düzenlemeler yapılmış oldu.

Son düzenlemeler ile, bankacılık sistemi dışında gerçekleşen ve yolcu beraberinde ülkemizden çıkarılan veya ülkemize getirilen Türk Parası ve yabancı paraların çıkışına ilişkin düzenleme netlik kazanmış olmasına rağmen, bu paraların girişine ilişkin düzenlemeler çok net değildir. Bu durumu, yayımlanan en son 2015/1 sayılı gümrük genelgesinde görmekteyiz.

Yolcu beraberi gümrük çıkışlarında 25.000 TL’yi veya 10.000 Avro’yu aşan nakit çıkışları beyana tabidir. Ayrıca 50.000 ABD Doları’nı aşana tutarların Merkez Bankası’na bildirilmesi gerekiyor. Ancak, buna karşılık yolcu beraberi gümrük girişlerinde herhangi bir sınırlama veya netlik bulunmamaktadır. Genelgeye göre girişlerin serbest olması, "diğer kaynaklardan temin edilen nakit" de gümrüğe beyanı zorunlu olmayan nakit arasında sayılmıştır. Ancak, "diğer" olarak ifade edilen bu girişlerin yeni bir genelge ile açıklığa kavuşturulmasında fayda bulunmaktadır.  

İş bu yazımızda, getirilen yeni düzenlemeler sadece kambiyo ve gümrük mevzuatı yönü ile ele alınmış olup, vergi mevzuatı ile mali suçları araştırma kurumu (MASAK) mevzuatı yönünden ayrıca düzenlemeler mevcut olup, bunun da ilgililer tarafından dikkatte alınmasında yarar görmekteyiz.

Haberler

Ekonomi

Türkiye'den Çin'e ilk ihracat treni yarın yola çıkacak

Gündem

İstanbul'da cumartesi günü nöbetçi eczane sayısı arttırılacak 

Gündem

Türkiye'de son 24 saatte 193 kişi hayatını kaybetti

Ekonomi

Borsa günü yatay tamamladı

Gündem

"Aralık ayında en az 10 milyon Kovid-19 aşısı temin etmiş olacağız"

Maliye & Muhasebe

Vergi yapılandırmada son başvuru tarihi 31 Aralık

Gündem

Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kısıtlamalar devam edecek

Gündem

EGM'den 'oltalama' yönetimiyle siber dolandırıcılık uyarısı

Gündem

Son bir ayda düzenlenen 34 operasyonda 80 terörist etkisiz hale getirildi

Otomotiv

Tofaş'tan yerli tedarik zincirinin gelişimine önemli bir katkı daha

Gündem

Bakan Koca, kısıtlama dışındaki zamanların da evde geçirilmesini istedi

Gündem

Türkiye genelinde sokağa çıkma kısıtlaması başladı