2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Tasarısının TBMM'ye sunulmasından sonra Kalkınma Bakanlığının Web sayfasında yayımlanan verilere dayanarak, 2017 yılı için öngörülen kamu yatırım tahsislerine ilişkin rakamsal bilgileri 09.11.2016 tarihindeki yazımda siz değerli okurlarla paylaşmıştım. Bu defa da söz konusu tahsislerin bazı değişikliklerle kesinlik kazanan son şeklini ve mahalli idarelere ait yatırımlara ait genel bilgileri aktarmak suretiyle, kamunun öngördüğü nihai yatırımlar hakkındaki bilgilerimizi güncelleyelim (2017 Yılı Yatırım Programı 14 Ocak 2017 tarihli ve 29948 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir).
Bu bağlamda; 2017 Yılı Yatırım Programı kapsamında yer alan; Merkezi Yönetime dahil Kamu İdareleri (Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri, Özel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri, Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar), kamu payı yüzde 50'nin üzerindeki İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, Özelleştirme Kapsamına Alınan Kuruluşlar, Sosyal Güvenlik Kurumları ve Döner Sermayeli Kuruluşlar tarafından gerçekleştirilecek yatırım projelerinin toplamından oluşan toplam kamu yatırımları ile mahalli idareler yatırımlarının; sektörel bazdaki dağılımı ile buna ilişkin bazı rakamsal verileri içeren bilgileri; 2017 yılına ilişkin kamu yatırımları hakkında genel bir bakış sağlamak ve özet bir bilgi edinmek açısından sıralayalım ve kısmen de 2016 yılıyla kıyaslayalım.
Anılan kamu kurum ve kuruluşları (Mahalli idareler hariç) tarafından 2017 yılında gerçekleştirilecek yatırımlar için toplam 80 milyar 393 milyon 89 bin TL tahsis edildiği ve 2016 yılında bu kurumlar için tahsis edilen toplam 64 milyar 927 milyon 811 bin TL dikkate alındığında, 2017 yılı kamu yatırım tahsislerinin geçen yıla göre % 23,8 oranında arttığı görülmektedir.
2017 yılı için tahsis edilen toplam kamu yatırımlarının sektörler itibariyle dağılımı şöyledir: Tarım sektörüne 10 milyar 180 milyon 467 bin TL, madencilik sektörüne 1 milyar 836 milyon 706 bin TL, imalat sektörüne 1 milyar 137 milyon 176 bin TL, enerji sektörüne 4 milyar 962 milyon 361 bin TL, ulaştırma sektörüne 23 milyar 924 milyon 694 bin TL, turizm sektörüne 493 milyon 557 bin TL, konut sektörüne 604 milyon 777 bin TL, eğitim sektörüne 13 milyar 477 milyon 40 bin TL, sağlık sektörüne 7 milyar 430 milyon 716 bin TL, diğer kamu hizmetlerine ise 16 milyar 345 milyon 595 bin TL (iktisadi:10 milyar 92 milyon 124 bin TL, sosyal: 6 milyar 253 milyon 471 bin TL) ayrılmıştır.
Toplam kamu yatırım tahsislerinin bütçe türleri itibariyle dağılımı ve bu bütçe türlerinin toplam yatırım içindeki payları ise şöyle oluşmuştur: Merkezi yönetim bütçesi: 65 milyar 381 milyon 707 bin TL (% 81,3), döner sermayeli kuruluşlar: 1 milyar 45 milyon 578 bin TL (% 1,3), sosyal güvenlik kurumları: 357 milyon TL (% 0,4), kamu iktisadi teşebbüsleri: 13 milyar 328 milyon 384 bin TL (% 16,6), özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlar: 280 milyon 420 bin TL (% 0,3).
Söz konusu yatırımları sektör bazında ağırlıklı olarak gerçekleştirecek bazı bütçe türlerinin, bu yatırımları karşılama oranları ise şöyledir: Merkezi yönetim bütçesi yatırımlarının; konut sektörünün yüzde 99,8'ini, eğitim sektörünün yüzde 98,9'unu, turizm sektörünün yüzde 97'sini, sağlık sektörünün yüzde 95,8'ini, tarım sektörünün yüzde 94,9'unu, ulaştırma sektörünün yüzde 66,8'ini, enerji sektörünün yüzde 36,5'ini, madencilik sektörünün yüzde 25,3'ünü, diğer kamu hizmetlerinin yüzde 97'sini, KİT yatırımlarının ise; madencilik sektörünün yüzde 74,7'sini, imalat sektörünün yüzde 71,3''ünü, enerji sektörünün yüzde 62,5'ini, ulaştırma sektörünün ise yüzde 32,7'sini oluşturduğu görülmektedir.
2016 yılına göre 2017 yılında sektörlere tahsis edilen yatırımlardaki artışlar (%) şöyledir: konut: 41,7, sağlık: 39,5, tarım: 28,9, madencilik: 24,0, Ulaştırma: 20,4, imalat: 18,0, eğitim: 15,2, enerji: 1,9, turizm: 0,7, diğer kamu hizmetleri: 37,4 (iktisadi: 42,8, sosyal: 29,5).
Sektörlerin 2016 ve 2017 yıllarında toplam yatırım içindeki payları (%) ise şöyledir: Ulaştırma:(30,6)(29,8), eğitim:(18,0)(16,8), tarım:(12,2)(12,7), sağlık:(8,2)(9,2), enerji:(7,5)(6,2), madencilik:(2,3)(2,3), imalat:(1,5)(1,4), turizm:(0,8)(0,6), konut:(0,7)(0,8), diğer kamu hizmetleri:(18,3)(20,3). Görüldüğü gibi, 2017 yılında; 2016 yılına göre dokuz ana sektörden; tarım, sağlık ve konut sektörlerinin toplam yatırım içindeki payları artmış, madencilik payını korumuş, ulaştırma, eğitim, enerji, imalat ve turizm sektörlerinin payları ise azalmıştır.
Bazı sektörlerin dikkati çeken alt başlıklarının 2017 yılı kamu yatırım toplamı içindeki payları (%) ise şöyledir: Sulama:8,3, ormancılık:1,7, bitkisel üretim:2,2, hayvancılık:0,3, su ürünleri:0;1, gıda:0,4, kimya:0,3, demir-çelik:0,2, karayolu:11,1, demiryolu:9,9, havayolu:1,1, denizyolu:0,8, oto yollar:0,8, kent içi ulaşım:3,8, kültür:1,5, beden eğitimi ve spor:0,8, yüksek öğretim:5,7, ilköğretim ve gen. ortaöğretim:5,2, mesleki ve teknik eğitim:3,5, diğer kamu hizmetleri(iktisadi:12,6, sosyal:7,8), genel idare:4,5, güvenlik hizmetleri:4,5, adalet hizmetleri:3,2, teknolojik araştırma:3,0, içme suyu:1,7, şehirleşme:0,4, kırsal alan planlaması: 0,4, çevre:0,2, KOBİ ve girişimcilik:0,1.
2017 Yılı Yatırım Programında; mahalli idarelerin yatırımları ise 2016 yılına göre yüzde 20,1 artışla toplam 35 milyar 847 milyon 994 bin lira olarak öngörülmüş olup, sektörler itibariyle dağılımı ve geçen yıla göre artış oranları (imalat sektörü azalmış) şöyledir. Tarım: 1 milyar 195 milyon 885 bin TL (%20,1), madencilik: 1 milyon 396 bin TL (%20,1), imalat: 20 milyon 22 bin TL (%-3,9), enerji: 47 milyon 328 bin TL (%43,5), ulaştırma: 16 milyar 827 milyon 746 bin TL (%26,9), turizm: 207 milyon 809 bin TL (%20,1), konut: 1 milyar 330 milyon 475 bin TL (%221), eğitim: 1 milyar 52 milyon 987 bin TL (%20,1), sağlık: 364 milyon 267 bin TL (%20,1), diğer kamu hizmetleri: 14 milyar 800 milyon 80 bin TL (iktisadi: 1 milyar 924 milyon 10 bin TL (%44,1), sosyal:12 milyar 876 milyon 70 bin TL(%3,5)).
2016 ve 2017 yıllarında sektörlerin; mahalli idarelerin toplam yatırımları içindeki payları (%) ise şöyledir: Ulaştırma:(44,4)(46,9), tarım:(3,3)(3,3), eğitim:(2,9)(2,9), konut:(1,4)(3,7), sağlık:(1,0)(1,0), turizm:(0,6)(0,6), enerji:(0,1)(0,1), imalat:(0,1)(0,1), madencilik:(0,0)(0,0), diğer kamu hizmetleri:(46,1)(41,3). Görüldüğü gibi, 2017 yılında; 2016 yılına göre ulaştırma ve konut sektörlerinin toplam mahalli idareler yatırımları içindeki payları artmış, diğer kamu hizmetlerinin payı ise azalmıştır.
Böylece, toplam kamu yatırımlarına (80 milyar 393 milyon 89 bin TL), mahalli idareler tarafından gerçekleştirilecek yatırımlar da (35 milyar 847 milyon 994 bin TL) eklendiğinde, 2017 yılı için öngörülen kamu yatırımlarının genel toplamı 116 milyar 241 milyon 83 bin TL'ye ulaşmaktadır. Bir başka ifadeyle; 2017 yılındaki kamu yatırımlarının yüzde 69,2'sini kamu kurum ve kuruluşlarının, yüzde 30,8'ini ise mahalli idarelerin gerçekleştirmesi öngörülmüştür.